G. V. Black và bộ răng ăn tạp của con người

Trong cuốn “Giải phẫu răng” (1890), G. V. Black phân loại răng động vật có vú thành ba loại: ăn cỏ, ăn thịt và ăn tạp. Ông khẳng định răng con người thuộc loại ăn tạp, được thiết kế để nhai mọi loại thức ăn.

Tuyên bố này mâu thuẫn lớn với Angelo d’Amico. d’Amico cho rằng hình thái răng người phát triển cho chế độ ăn sâu bọ, ăn quả và ăn thịt, tương tự tinh tinh, và hoàn toàn khác với động vật ăn cỏ. Ông cũng bác bỏ việc áp dụng mô hình khớp cắn thăng bằng (balanced occlusion) của hàm giả lên răng tự nhiên.

D’Amico: Chức năng răng nanh và mô hình ăn thịt - ăn quả

d’Amico tin rằng sự mòn răng ở người tiền sử là do thức ăn thô, khiến con người vô tình áp dụng phương thức nhai của động vật nhai lại mà không có cơ chế bù trừ. Ông nhấn mạnh răng nanh là chìa khóa:

• Khóa khớp (Interlocking): d’Amico cho rằng răng nanh hàm trên có độ cắn phủ lớn để hướng dẫn hàm dưới vào tương quan tâm, ngăn chặn tiếp xúc các răng sau cho đến khi đạt khớp cắn trung tâm.
• Hướng dẫn lệch tâm: Ông tuyên bố răng nanh xác định vận động sang bên và đưa hàm ra trước.

Tuy nhiên, Le Gall phản biện rằng vận động sang bên là vận động tự ý (ly tâm), trong khi chức năng nhai thực tế là hướng tâm (centripetal) với sự huy động của các cơ nâng hàm. Mô hình của d’Amico rất gần với động vật ăn thịt nhưng không phải mô hình tự nhiên của con người – loài cần các múi răng sau để nghiền nát thực vật có xơ.

Hình 5D-1: Các cơ nâng hàm được huy động trong giai đoạn nhai để nghiền nát thức ăn, động học rất khác với chuyển động sang bên hướng dẫn bởi răng nanh.

Đánh giá lại mô hình của d'Amico

Trong các nghiên cứu sau này (1961), chính d’Amico đã phải điều chỉnh khái niệm "khóa khớp". Ông thừa nhận răng nanh hàm trên nên có độ cắn chìa khoảng 1mm để cho phép vận động lệch tâm nhẹ, tránh tiêu xương mặt ngoài và tật nghiến răng.

Le Gall chỉ ra rằng biên độ 1mm này thực chất là một khoảng rơ chức năng (ISS - Immediate Side Shift). ISS tồn tại giữa tất cả các răng bên nhai ngay sau khi chu trình đi qua vị trí lồng múi tối đa (MIO), cho phép nhai mà không bị kẹt.

Hình 5B3-5: Pha răng trong chu kỳ nhai bên phải. Lưu ý sự dịch chuyển ngang nhỏ (ISS) giúp quá trình nhai vượt qua điểm lồng múi tối đa mà không bị khóa.

Khớp hay răng hướng dẫn?

d’Amico coi vận động thái dương hàm là một "trục bản lề" cố định có thể tái tạo trên giá khớp. Le Gall bác bỏ điều này, khẳng định động học khớp thái dương hàm (TMJ) hoàn toàn phụ thuộc vào hướng dẫn răng và cảm nhận ngoại vi từ viên thức ăn. Khớp không hoạt động như một bản lề cơ học đơn thuần trong quá trình nhai thực tế.

Động học và sự tương thích của hướng dẫn răng nanh

Răng nanh hướng dẫn vận động ly tâm, nhưng răng cối lớn mới hướng dẫn quá trình nhai hướng tâm. d’Amico kết luận về chức năng răng nanh dựa trên quan sát những bộ răng đã mòn mặt nhai nhanh chóng do chế độ ăn mài mòn, thay vì dựa trên hình thái tự nhiên ban đầu của răng người trẻ.

Hình 3-6: Các chất mài mòn nội sinh (phytoliths) trong thực vật góp phần gây mòn răng nhanh chóng.

Giải phẫu mặt nhai và chọn lọc giới tính

Một thiếu sót lớn của d’Amico là bỏ qua yếu tố chọn lọc giới tính. Ở linh trưởng, răng nanh lớn ở con đực là vũ khí chiến đấu hơn là công cụ nhai.

• Dị hình giới tính: Ở khỉ đột hay baboon, răng nanh con đực lớn hơn con cái rất nhiều do cạnh tranh tình dục, nhưng hình dạng chu kỳ nhai của hai giới không khác nhau.
• Thời điểm mọc: Răng nanh mọc muộn (khoảng 12 tuổi), sau khi sơ đồ khớp cắn đã thiết lập trên răng cối lớn từ lúc 6 tuổi. Do đó, nó khớp vào mô hình nhai sẵn có chứ không thay đổi hình dạng chu kỳ nhai.

Hình 3-8: Dị hình giới tính ở khỉ đột. Răng nanh dài liên quan đến chọn lọc giới tính thay vì chức năng nhai.

So sánh thực tế trong miệng và giá khớp

Le Gall chứng minh sự khác biệt cơ bản:

• Trên giá khớp/Vận động ly tâm: Răng nanh dẫn hướng, răng sau nhả khớp hoàn toàn.
• Trong miệng/Vận động hướng tâm: Các răng sau tiếp xúc dần dần để nghiền thức ăn.

Hình 3-14: Mô phỏng chuyển động từ ngoài vào trong khi nhai. Các răng sau hỗ trợ hướng dẫn chu kỳ nhai (cycle input), điều mà giá khớp không thể tái tạo.

Kết luận sơ bộ: d’Amico đã rút ra những kết luận sai lầm về vai trò thống trị của răng nanh trong khi nhai do chỉ quan sát những mẫu vật đã mòn và áp đặt tư duy cơ học từ giá khớp lên sinh lý sống của con người.

(Còn nữa)

Nguồn: Le Gall, M. G., & Joerger, R. (2019). FUNCTIONAL OCCLUSION – THE CANINE 60 YEARS AFTER D’AMICO: MYTH OR REALITY? (Part 1).

Tự học RHM > Website: https://tuhocrhm.com/
Facebook: https://www.facebook.com/tuhocrhm
Instagram: https://www.instagram.com/tuhocrhm/