Xi Măng Glass Ionomer Bổ Sung Nhựa (RMGI)

Để tạo ra thời gian làm việc lâu hơn nhưng thời gian đông kết nhanh chóng, RMGI đã được giới thiệu vào cuối những năm 1980. Các thành phần thiết yếu tương tự như các thành phần trong GI thông thường, trong đó axit polycarboxylic dạng nước trải qua phản ứng thiết lập axit-bazơ với thủy tinh FAS.

Những vật liệu tương đối mới này có nhiều tên gọi khác nhau như: compomer, resin-ionomers, RMGI (Resin-Modified Glass Ionomer), Light Cure GIC, Dual Cure GIC, Tricure GIC, GIC tăng cường, hybrid ionomers, v.v.

Chúng được phát triển để khắc phục những hạn chế của GIC thông thường như:

1. Độ nhạy cảm với độ ẩm.
2. Độ bền ban đầu thấp.
3. Thời gian làm việc cố định.

Phân loại và Chỉ định

Phân loại

Tùy thuộc vào thành phần nào chiếm ưu thế, những vật liệu này có thể được phân loại (theo McClean và cộng sự):

1. Xi măng GI thêm nhựa (RMGI): Ví dụ như Fuji II LC, Vitremer, Photac Fil, v.v.
2. Compomer hoặc Composite có polyacid (PMC): Ví dụ như Dyract Variglass VLC.

Ứng dụng lâm sàng

1. Phục hồi các xoang I, III hoặc V.
2. Làm chất trám nền và lót (Base & Liner).
3. Gắn các mắc cài chỉnh nha.
4. Gắn (xi măng hóa) các mão răng và cầu răng (FDP).
5. Sửa chữa thân răng tái tạo hoặc amalgam bị hư hỏng.
6. Trám ngược (trong nội nha). (Lưu ý: Công dụng cụ thể có thể thay đổi tùy theo hướng dẫn của từng hãng sản xuất).

Dạng trình bày và Thành phần

Các dạng có sẵn trên thị trường

Thường được cung cấp dưới dạng bột và chất lỏng (riêng loại quang trùng hợp được chứa trong các lọ/ống tối màu để tránh ánh sáng). Các hệ thống đông kết bao gồm:

• Trùng hợp hóa học: Phản ứng axit-bazơ của phần GI.
• Trùng hợp kép (Dual Cure): Kết hợp phản ứng axit-bazơ của phần GIC và quang trùng hợp (Light cure) của phần nhựa.
• Tricure: Kết hợp phản ứng thiết lập axit-bazơ, phản ứng hóa trùng hợp (của nhựa) và quang trùng hợp.

Thành phần cấu tạo

Vì là vật liệu lai (hybrid), chúng chứa các thành phần của cả nhựa (Resin) và Glass Ionomer. Tỷ lệ của các thành phần này sẽ khác nhau tùy sản phẩm.

Cơ chế đông kết và Thao tác

Phản ứng đông kết

Quá trình đông kết của RMGI là một cơ chế kép, bao gồm cả phản ứng trùng hợp (polymer hóa) và phản ứng axit-bazơ:

1. Thiết lập ban đầu: Xảy ra tức thì bằng cách trùng hợp các nhóm methacrylate (qua ánh sáng hoặc hóa học), tạo cho vật liệu một độ bền ban đầu cao.
2. Thiết lập sau cùng: Phản ứng axit-bazơ của thành phần GIC diễn ra từ từ, hoàn thành phản ứng đông kết và tạo độ cứng chắc lâu dài cho xi măng.

Cơ chế trùng hợp của phần nhựa

Trong các vật liệu có chứa nhựa (xi măng resin, RMGI, compomer, composite...), quá trình đông xảy ra nhờ các gốc tự do tấn công vào liên kết đôi của carbon, tạo chuỗi polymer.

Cách tạo ra gốc tự do:

1. Hệ thống quang trùng hợp (Light Cure): Sử dụng Camphorquinone (chất khơi mào tạo màu vàng nhẹ) và amine (chất gia tốc). Dưới tác động của ánh sáng xanh (bước sóng thích hợp), Camphorquinone được kích hoạt phản ứng với amine sinh ra gốc tự do.
2. Hệ thống hóa trùng hợp (Chemical Cure): Amin hữu cơ (catalyst paste) phản ứng với peroxide (universal paste) để tạo ra gốc tự do mà không cần ánh sáng.

Thao tác lâm sàng

1. Conditioning: Xử lý bề mặt răng bằng axit polyacrylic (10–25%) trước khi trám.
2. Trộn: Trộn bột và chất lỏng theo đúng tỷ lệ hướng dẫn của nhà sản xuất.
3. Đông kết: Đối với RMGI quang trùng hợp, chiếu đèn ánh sáng xanh (loại dùng cho composite) để đóng rắn vật liệu.

Đánh giá Tính chất của RMGI

• Độ bền: Cường độ nén (khoảng 105 MPa) thấp hơn một chút so với GIC thông thường. Tuy nhiên, độ bền kéo theo đường kính lớn hơn (20 MPa) và có độ dẻo dai chống đứt gãy tốt hơn nhờ thành phần nhựa đàn hồi.
• Độ cứng: Khoảng 40 KHN, tương đương với GIC thông thường.
• Kết dính: Lưu giữ vi cơ và liên kết hóa học với răng tương tự GIC. Đặc biệt, RMGI liên kết với composite tốt hơn hẳn GIC thường (nhờ các monomer chưa phản ứng).
• Vi kẽ (Microleakage): RMGI có mức độ rò rỉ vi kẽ lớn hơn GIC một chút, nguyên nhân do sự co ngót trùng hợp của phần nhựa và khả năng thấm ướt bề mặt răng.
• Chống sâu răng: Giải phóng fluoride tốt, một số nghiên cứu cho thấy mức độ giải phóng tương đương GIC thông thường.
• Phản ứng tủy: Lành tính, phản ứng tủy rất nhẹ (giống GIC truyền thống).
• Thẩm mỹ: Tính thẩm mỹ cao hơn, vật liệu mờ hơn GIC thông thường do chỉ số khúc xạ ánh sáng của bột thủy tinh và monomer lỏng gần bằng nhau.

Nguồn tham khảo:

1. Manappallil, J. J. (2016). Basic dental materials. Jaypee.
2. Sakaguchi, R. L., Ferracane, J. L., & Powers, J. M. (2019). Craig’s restorative dental materials. St. Louis, MO: Elsevier.