Giới thiệu về tầm quan trọng của phục hình tạm

Ngoài sự không hài lòng của bệnh nhân về mặt thẩm mỹ, việc không có phục hình tạm (Provisional/Temporary Restoration) ở răng đã được mài sẽ gây tổn hại đến tủy, làm tăng nguy cơ sâu răng trên bề mặt ngà bị lộ và thúc đẩy sự xâm lấn của nướu lên đường hoàn tất.

Phục hình tạm vừa vặn và được đánh bóng cho phép kiểm soát tốt hơn các mảng bám và giúp duy trì mô nướu lành mạnh với hình dạng, vị trí và emergence profile phù hợp để chuẩn bị cho giai đoạn gắn veneer sứ. Chúng cũng rất cần thiết trong việc duy trì vị trí răng (tránh di gần-xa hoặc trồi răng) khi việc mài có liên quan đến các khu vực tiếp xúc giữa các răng.

Phục hình tạm là bản sao phản ánh của wax-up và mock-up, nó là chìa khóa để tăng sự tin tưởng giữa bệnh nhân và nha sĩ. Bệnh nhân có thể đánh giá phục hình tạm trong những ngày tiếp theo để yêu cầu các thay đổi về hình thái nếu cần. Thêm vào đó, một dấu alginate ghi lại hình dạng phục hình tạm đã được bệnh nhân ưng ý sẽ được gửi đến labo, giúp Kỹ thuật viên (KTV) có tham chiếu chính xác về chiều dài, chiều rộng và độ dày để chế tác veneer sứ sau cùng.

Vật liệu làm răng tạm

Theo truyền thống, nhựa acrylic (PMMA) tự cứng/nhiệt dẻo đã được sử dụng làm vật liệu cho phục hình tạm. Tuy nhiên, đối với các veneer sứ yêu cầu độ chính xác và thẩm mỹ cao, các lựa chọn đầu tiên hiện nay là Nhựa Composite và Nhựa Bis-acrylic.

Các vật liệu chế tạo phục hình tạm phải có một số tính chất cơ học và vật lý lý tưởng như: cường độ uốn cao, khả năng chống mài mòn, độ bền gãy và độ ổn định kích thước cao.

Nhựa Bis-Acrylic đã được đưa vào thị trường để khắc phục các nhược điểm của nhựa acrylic:

• Dễ xử lý hơn nhờ hệ thống súng tự trộn (Automix).
• Phản ứng tỏa nhiệt thấp hơn rất nhiều trong suốt quá trình trùng hợp, loại bỏ nguy cơ gây tổn thương tủy và mô mềm.
• Co ngót ít hơn, ôm khít đường hoàn tất.
• Tính thẩm mỹ và độ bền cơ học tương đương composite.

Nhược điểm của Bis-acrylic: Dễ bị nhiễm sắc tố từ thực phẩm (trà, cà phê, rượu vang) hoặc nước súc miệng chứa Chlorhexidine 0.12% nếu mang trong thời gian dài. Do đó, khoảng thời gian giữa lúc mang phục hình tạm và gắn veneer sứ sau cùng nên càng ngắn càng tốt.

Để giảm thiểu sự nhiễm màu, cần đánh bóng kỹ lưỡng phục hình tạm bằng các đầu cao su ít mài mòn, sau đó dùng pumice hoặc paste kim cương siêu mịn cùng bánh xe vải (buffing wheel). Một giải pháp khác là sử dụng lớp phủ men hoặc sơn bóng quang trùng hợp (ví dụ: Biscover®, Bisco) giúp bít kín các vi rỗ bề mặt, giảm bám màng sinh học và giữ màu ổn định.

Các kỹ thuật làm phục hình tạm trực tiếp

Điêu khắc trực tiếp với Composite (Free-hand sculpting)

Kỹ thuật này nhanh chóng nhưng phụ thuộc hoàn toàn vào kỹ năng tạo hình và kiến thức về giải phẫu răng của nha sĩ. Thường được chỉ định khi chỉ làm 1-2 đơn vị veneer.

Bảng 1: Nhựa composite được chọn phải dễ thao tác, sử dụng kết hợp các khối ngà và men để tạo hiệu ứng quang học tự nhiên.

Quy trình:

1. Xoi mòn 1 điểm (Spot-etching): Xoi mòn bằng axit phosphoric một điểm nhỏ (khoảng 2mm) ở giữa mặt ngoài răng, rửa sạch, thổi khô. Bôi keo dán (Adhesive) và chiếu đèn. Điều này giúp veneer tạm dính dính vào răng nhưng vẫn dễ dàng bẩy ra sau này.
2. Đắp Composite: Dùng cây đưa composite (spatula) tạo hình từng lớp. Nếu veneer tạm dày >1.2mm, nên đắp 1 lớp composite ngà bên trong và 1 lớp men bên ngoài để tránh hiện tượng xám màu. Có thể nhúng dụng cụ vào chất làm trơn (Modeling Resin) để dễ tạo hình bề mặt.
3. Hoàn thiện: Đánh giá chức năng (hướng dẫn trước, hướng dẫn sang bên) và thẩm mỹ. Đánh bóng bằng đĩa oxit nhôm.

Cách tháo veneer tạm Composite: Dùng mũi kim cương thô mài vát mặt ngoài (không tưới nước) để giảm thể tích. Sau đó dùng mũi lách (như lưỡi dao mổ số 12 hoặc dụng cụ cạy) lách nhẹ vào khe hở, composite sẽ dễ dàng bong ra do chỉ được dán dính tại 1 điểm.

Kỹ thuật Khay trong (Clear Matrix) kết hợp Composite

Kỹ thuật này không đòi hỏi kỹ năng điêu khắc tay vì sử dụng một khay trong suốt sao chép lại hình thể từ Wax-up hoặc Mock-up. Vật liệu làm khay là Silicone cộng hợp loại trong suốt (ví dụ: Transil® hoặc Elite Transparent®).

Silicone trong suốt được ép lên Wax-up để tạo thành khay sao chép hình thể.

Ưu điểm: Khay trong cho phép ánh sáng đèn quang trùng hợp xuyên qua để làm cứng composite ngay trên răng. Bề mặt composite sau khi tháo khay rất láng mịn do không bị ức chế bởi lớp oxy (Oxygen inhibition layer).

Quy trình:

• Bơm composite hâm nóng hoặc composite lỏng (Flowable) vào mặt trong của khay trong.
• Đặt khay lên răng đã mài (đã được spot-etching và bôi bond).
• Chiếu đèn xuyên qua khay.
• Tháo khay, dùng mũi khoan kim cương mịn (#1190) lấy sạch phần composite dư thừa dưới nướu. Dùng dải nhám cắt kẽ để tách điểm tiếp xúc nếu cần.

Kỹ thuật Khóa Silicone kết hợp Nhựa Bis-acrylic

Đây là kỹ thuật phổ biến, nhanh chóng và chính xác nhất cho các ca làm nhiều veneer cùng lúc.

Bước 1: Chế tạo khóa Silicone từ Wax-up Sử dụng Silicone đặc (Putty) ép lên mẫu hàm Wax-up. Để tăng độ chi tiết, có thể kết hợp bơm một lớp Silicone lỏng (Light body) vào mặt trong của khóa Putty (kỹ thuật 2 lớp). Dùng dao mổ #12 gọt bớt khóa silicone cách viền nướu khoảng 2mm để dễ dàng lấy nhựa thừa.

Bước 2: Bơm nhựa Bis-acrylic

• Xoi mòn 1 điểm (spot-etch) trên cùi răng, bôi bond và chiếu đèn.
• Bơm nhựa Bis-acrylic từ súng tự trộn vào khóa silicone. Mẹo: Luôn giữ đầu trộn ngập trong vật liệu khi bơm để tránh bọt khí.
• Đặt khóa silicone vào miệng bệnh nhân, ấn với lực vừa phải theo hướng nhai - cổ răng.

Bước 3: Xử lý nhựa thừa và hoàn thiện

• Nhựa Bis-acrylic trải qua giai đoạn "cao su" (gel phase) sau khoảng 1-2 phút. Lúc này, dùng thám trâm hoặc kẹp gắp nhẹ nhàng lấy đi các rìa nhựa thừa tràn ra ngoài.
• Giữ yên khóa trong miệng khoảng 3-5 phút (theo hướng dẫn của nhà sản xuất) cho đến khi nhựa cứng hoàn toàn.
• Tháo khóa silicone. Phục hình tạm sẽ dính lại trên răng.
• Đánh bóng các đường viền bằng đĩa oxit nhôm và cao su mịn.

Cách tháo veneer tạm Bis-acrylic: Rất dễ dàng bẩy ra bằng dụng cụ cầm tay mà không có rủi ro chạm mũi khoan vào cùi răng thật, giúp quá trình thử và gắn xi măng veneer sứ sau cùng nhanh chóng và an toàn.

Nguồn tham khảo: Cardoso, P. de C., & Decurcio, R. (2018). Ceramic Veneers: contact lenses and fragments (1st ed.). Ponto Publishing Ltd.