Gãy dụng cụ trong ống tủy là một trong những tai biến gây căng thẳng nhất cho bác sĩ nội nha. Tuy nhiên, với sự hỗ trợ của CBCT và kính hiển vi, quan niệm hiện nay là: "Nếu bạn có thể nhìn thấy, bạn có thể lấy nó ra".

1. Các yếu tố quyết định thành công

Khả năng lấy trâm gãy phụ thuộc vào:

• Vị trí và hình thái: Trâm nằm ở đoạn thẳng hay đoạn cong? Nằm ở 1/3 cổ, giữa hay chóp?
• Tiếp cận: Nếu có thể tạo đường vào thẳng và bộc lộ được 1/3 chiều dài đoạn gãy, tỷ lệ lấy ra thành công là rất cao.
• Hình thái chân răng: Độ dày thành ngà còn lại sau khi mở rộng để tiếp cận là yếu tố then chốt để tránh thủng chân răng hoặc làm yếu chân răng quá mức.

2. Kỹ thuật tiếp cận và tạo Staging Platform

Bước đầu tiên là phải tạo ra một "đường hầm" đủ rộng để đưa dụng cụ lấy trâm vào.

Mở rộng phần thân và chân răng

• Sử dụng mũi khoan kim cương tạo đường vào thẳng.
• Sử dụng mũi Gates Glidden (GG) số 1 đến 4 để làm loe ống tủy theo hình phễu (từ 300 - 500 vòng/phút), chỉ thực hiện ở phần thẳng của ống tủy.

Tạo Staging Platform (Bàn đạp tiếp cận)

Khi không thể đặt đầu siêu âm ngang mức đoạn gãy, bác sĩ cần tạo một mặt phẳng (platform):

1. Chọn mũi GG có đường kính lớn hơn đoạn trâm gãy một chút.
2. Mài cụt đầu nhọn của mũi GG (cắt ngang vị trí lớn nhất của mũi khoan).
3. Quay ngược chiều kim đồng hồ (CCW) hướng về phía chóp cho đến khi tiếp xúc với đầu đoạn trâm. Bước này tạo ra một "sân chơi" phẳng cho các đầu siêu âm hoạt động.

3. Phương pháp loại bỏ chính: Siêu âm (Ultrasonics)

Dưới kính hiển vi, sử dụng các đầu siêu âm chuyên dụng (như ProUltra Endo):

• Kỹ thuật: Đặt đầu siêu âm tựa vào đầu đoạn gãy, kích hoạt và di chuyển ngược chiều kim đồng hồ (CCW).
• Hỗ trợ: Sử dụng luồng hơi (Máy Stropko) để thổi sạch bụi ngà và duy trì tầm nhìn. Nhỏ vài giọt EDTA 17% để hỗ trợ làm lỏng các vụn bẩn.
• Cơ chế: Sự rung động siêu âm làm mài mòn ngà xung quanh và làm lỏng liên kết giữa trâm và thành ống tủy, khiến nó tự "bung" ra ngoài.

4. Phương pháp thứ hai: Hệ thống FRS (File Removal System)

Khi siêu âm thất bại, cần một lực cơ học mạnh hơn để bắt giữ đoạn trâm. Hệ thống FRS sử dụng các ống microtube (0.6 - 1.0 mm) và vít chêm:

1. Đưa ống microtube vào để "xúc" (scoop up) đầu trâm vào trong lòng ống.
2. Trượt vít chêm vào trong ống và xoay CCW để siết chặt đoạn trâm qua cửa sổ bên của ống.
3. Rút toàn bộ cụm dụng cụ và trâm gãy ra ngoài.

5. Những bước tiến công nghệ trong tương lai

5.1. Kỹ thuật "Ống và Keo" (Tube and Glue)

Sử dụng vật liệu Composite quang trùng hợp (như SDR Flow) thay vì keo hóa học. Composite được bơm vào đầu ống microtube, đưa vào ống tủy chụp lên đầu trâm, sau đó dùng sợi quang học (fiber-optic) trượt vào trong lòng ống để chiếu đèn trùng hợp tại chỗ. Điều này tạo ra một mối liên kết cực kỳ chắc chắn (Bulldog grip) để kéo trâm ra.

5.2. Khái niệm Endurance Limit (EndL)

Sử dụng động cơ tạo ra các góc xoay hai chiều cực ngắn và không bằng nhau (CW/CCW). Kỹ thuật này giúp trâm số 10 có thể "bò" qua đoạn trâm gãy ngay cả trong vùng cong mà không cần nhìn trực tiếp, giúp nới lỏng và đẩy đoạn trâm ra ngoài.

5.3. Laser Er:YAG (Công nghệ PIPS)

Sử dụng sóng xung kích từ laser kích hoạt dung dịch bơm rửa (PIPS). Năng lượng này tạo ra lực cắt cực lớn để phá vỡ các mảnh ngà chêm giữa trâm và thành ống tủy, giúp giải phóng đoạn gãy một cách an toàn mà không cần can thiệp cơ học quá mức.

Tổng kết Lời khuyên lâm sàng

Việc lấy trâm gãy không nên thực hiện bằng mọi giá nếu nó đe dọa làm thủng hoặc yếu chân răng trầm trọng. Tuy nhiên, với kính hiển vi và siêu âm, tỷ lệ lấy ra an toàn đã được cải thiện đáng kể.

Câu hỏi quan trọng: Nếu lấy không được, hãy đánh giá tình trạng tủy (sống hay chết) và khả năng phẫu thuật nội nha trước khi quyết định trám bít đè lên đoạn trâm gãy.

Nguồn tham khảo: Dr. Clifford J. Ruddle. (2021). Broken instrument removal: The Endodontic challenge. Dentistry Today.