Giới thiệu về sứ nha khoa

Sứ là hợp chất của một hoặc nhiều kim loại với một nguyên tố phi kim, thường là oxi. Chúng được hình thành từ các chất ổn định về mặt hóa học và sinh hóa, không dẫn điện, nhiệt, cứng, giòn và trơ (Theo GPT-8).

Lưu ý: Các thuật ngữ Porcelain và Ceramic thường được sử dụng thay thế cho nhau. Tuy nhiên có những khác biệt nhỏ giữa chúng. Gốm sứ (Ceramic) là một thuật ngữ rộng bao gồm đất nung, xương, đồ gốm, gạch, đồ đá, sứ porcelain và bất kỳ sản phẩm nào khác bằng đất sét và được làm cứng bằng nhiệt. Sứ (Porcelain) là một loại của gốm sứ (ceramic) và có đặc tính là cứng, giống thủy tinh và có độ trong mờ. Tất cả các loại sứ (porcelain) đều là gốm sứ (ceramic), nhưng không phải tất cả các loại gốm sứ (ceramic) đều là sứ (porcelain).

Cấu trúc cơ bản

Hầu hết các loại sứ hiện nay bao gồm hai pha:

• Pha thủy tinh: Đóng vai trò làm chất nền.
• Pha tinh thể: Phân tán trong chất nền, cải thiện độ bền và các đặc tính khác của sứ (ví dụ: thạch anh, alumin, spinel, zirconia, v.v.).

Cấu trúc của sứ tương tự như cấu trúc của thủy tinh. Do đó, cấu trúc cơ bản của sứ gồm một mạng lưới ba chiều của silica (tứ diện silica). Thủy tinh nguyên chất nóng chảy ở nhiệt độ rất cao được sử dụng trong nha khoa. Việc thêm vào một số hóa chất nhất định làm giảm nhiệt độ nóng chảy bằng cách phá vỡ mạng lưới silica (các chất kiềm như natri và kali). Những chất hóa học này được gọi là modifiers hoặc fluxes của thủy tinh.

Các chất khác hoạt động như chất điều chỉnh thủy tinh là alumin ($Al_2O_3$) và oxid boric ($B_2O_3$). Oxid boric tạo thành mạng lưới riêng biệt giữa mạng lưới silica. Việc thêm vào một số chất làm mờ (opacifers) nhất định làm giảm độ trong suốt và tạo nên quá trình chuyển đổi sang sứ nha khoa.

Bảng: So sánh thủy tinh và sứ

Sứ, chủ yếu là thủy tinh, bản chất không có bất kỳ độ bền gãy nào. Những vết nứt nhỏ trên bề mặt vật liệu sẽ là nơi khởi đầu cho sự thất bại. Bởi vì nó là một vật liệu giòn, tức là có khả năng hạn chế trong việc làm tiêu tán ứng suất cục bộ (tập trung ở rìa của các vết nứt), thúc đẩy sự lan truyền của chúng qua sứ và do đó, gây ra sự đứt gãy của vật liệu mà không có biến dạng dẻo.

Để ngăn chặn sự lan truyền vết nứt và tăng độ bền nội tại, các hạt chất độn (tinh thể) được thêm vào sứ thủy tinh. Sứ có tính thẩm mỹ cao chủ yếu là thể thủy tinh, chúng là vật liệu tốt nhất để tái tạo các đặc tính quang học của men và ngà răng (thường dùng làm veneer).

Sứ nha khoa hiện đại có thể được chia thành 3 nhóm chính:

1. Thể thủy tinh (Vitreous).
2. Được gia cố bằng các hạt (Particle-reinforced).
3. Đa tinh thể (Polycrystalline).

Khuyến nghị lâm sàng

Khả năng ứng dụng của các hệ thống sứ phụ thuộc vào đặc tính cơ học, tính thẩm mỹ và phương pháp gắn xi măng.

• Sứ feldspar (Hàm lượng thủy tinh cao): Chỉ định cho veneers răng trước hoặc phục hồi một phần răng sau có giới hạn (do độ bền chịu lực thấp).
• Sứ gia cố Leucite (Leucite-reinforced ceramics): Chỉ định cho veneer và phục hình inlay/onlay răng sau.
• Sứ Lithium Disilicate (Emax): Khuyên dùng cho mão đơn, cầu răng cố định 3 đơn vị vùng răng trước và phục hình một phần răng sau.
• Sứ gia cố nhôm (Alumina-reinforced): Chỉ định cho mão đơn và cầu răng cố định (ngoại trừ In-Ceram Spinell chỉ dùng cho răng trước).
• Sứ đa tinh thể Zirconia (Polycrystalline ceramic): Là lựa chọn duy nhất đủ khả năng chịu lực cho vùng răng cối lớn, làm sườn cho cầu răng dài, implant abutment và phục hình trên implant.

Từ quan điểm xử lý bề mặt để gắn xi măng, sứ được chia thành hai loại:

1. Sứ có thể xoi mòn (Etchable ceramics): Nhạy cảm với axit Flohydric (HF), thành phần giàu silica (thủy tinh). Loại này thẩm mỹ cao, độ trong tốt nhưng độ bền cơ học thấp hơn. Bắt buộc gắn bằng xi măng dán (Resin cement).
2. Sứ không xoi mòn (Non-etchable ceramics): Chứa nhiều oxit kim loại (> 85%) như alumina hoặc zirconia. Bề mặt không phản ứng với HF, không tạo được vi lưu giữ. Loại này có độ bền cực cao, kháng lực nhai tốt mà không cần hỗ trợ từ xi măng dán. Có thể gắn bằng xi măng truyền thống (GIC, Zinc Phosphate) dựa vào lưu giữ cơ học của cùi răng.

(Bảng phân loại các hệ thống sứ theo kiểu xử lý bề mặt cần thiết cho quá trình gắn xi măng)

Lựa chọn: Mão sứ hay Veneer?

Khi quyết định kế hoạch điều trị cho răng trước, bác sĩ cần cân nhắc 3 yếu tố: Bệnh nhân, Chất lượng mô răng còn lại và Hệ thống sứ.

1. Bệnh nhân

• Nguy cơ sâu răng: Bệnh nhân có nguy cơ sâu răng cao không nên làm veneer, đặc biệt nếu đường hoàn tất nằm trong ngà răng, vì tỷ lệ sâu thứ phát cao.
• Tuổi tác & Khớp cắn: Ở bệnh nhân lớn tuổi (>60 tuổi), mất răng sau gây quá tải khớp cắn vùng răng trước, cộng thêm tình trạng tụt nướu làm mất men vùng cổ răng. Dán veneer lên ngà chân răng dễ dẫn đến bong tróc vi mô và thất bại.

2. Mô răng còn lại

• Răng đã điều trị tủy: Thường bị đổi màu sậm và mất nhiều mô cứng. Việc mài răng cần sâu hơn (khoảng 2.0mm) để có khoảng che màu. Trong trường hợp này, mão răng là lựa chọn tốt hơn veneer vì nó tăng cường độ bền, lưu giữ tốt và che màu hiệu quả hơn.
• Yêu cầu của Veneer: Mặt dán sứ chỉ thành công lâu dài khi được dán hoàn toàn (hoặc tối thiểu 70%) trên men răng. Thất bại gắn dán thường xảy ra khi răng bị sửa soạn quá sâu vào ngà (80% diện tích). Đường hoàn tất bắt buộc phải nằm trên men để ngăn ngừa rò rỉ vi kẽ. Nếu cùi răng chủ yếu là ngà hoặc có miếng trám composite lớn (xoang III, IV), nên chuyển sang chỉ định làm mão sứ.

3. Hệ thống sứ

Theo tổng quan tài liệu của Della Bona & Kelly, bác sĩ có thể chọn bất kỳ hệ thống sứ hiện đại nào, nhưng phải phù hợp với chỉ định:

• Veneer sứ: Đòi hỏi tính thẩm mỹ cao, độ trong suốt tốt và khả năng xoi mòn để dán (Etchable). Sứ Feldspathic và Leucite là những vật liệu đáp ứng tốt nhất.
• Mão toàn sứ: - Nếu cần thẩm mỹ và dán dính: Chọn sứ Lithium Disilicate (Emax) hoặc Leucite.
  • Nếu cần độ bền chịu lực cao và gắn bằng xi măng truyền thống (hoặc khi cùi răng không đủ điều kiện dán): Chọn sứ Zirconia hoặc Alumina.

Nguồn tham khảo:

1. Manappallil, J. J. (2016). Basic dental materials. Jaypee Brothers Medical Publishers.
2. Cardoso, P. de C., & Decurcio, R. (2018). Ceramic Veneers: contact lenses and fragments (1st ed.). Ponto Publishing Ltd.