Sứ Nha Khoa: Tính Chất Và Xi Măng Gắn Phục Hình

ĐẶC TÍNH THÔNG THƯỜNG CỦA SỨ

Các đặc tính của sứ rất khác nhau tùy thuộc vào loại và thành phần.

Độ cứng

Các loại sứ thời kỳ đầu rất yếu, giòn và có xu hướng dễ gãy (gãy hoặc sứt mẻ). Các hệ thống sứ hiện tại đã được cải thiện đáng kể về độ bền và độ dẻo dai. Tuy nhiên, vẫn phải cẩn thận trong quá trình sản xuất và chế tạo để hạn chế các sai sót có thể dẫn đến đứt gãy. Độ bền của sứ thường được đo bằng độ bền uốn (hoặc môđun độ gãy).

• Độ bền uốn: Là sự kết hợp của độ bền nén, độ bền kéo cũng như độ bền cắt. Độ bền uốn của phục hình sứ nha khoa thay đổi từ 70 MPa (sứ trường thạch) đến 1200 MPa (phục hình sườn zirconia).
• Độ bền kéo: Sứ là vật liệu giòn, độ bền kéo thấp nên không thể tránh khỏi các khiếm khuyết bề mặt như lỗ rỗng và vết nứt nhỏ. Dưới sức căng, ứng suất tập trung xung quanh những chỗ khiếm khuyết này dẫn đến gãy giòn.
• Độ bền cắt: Thấp do thiếu độ dẻo.

Các yếu tố ảnh hưởng đến độ cứng:

1. Thành phần vật liệu.
2. Tính toàn vẹn của bề mặt: Các khiếm khuyết bề mặt làm giảm độ bền, do đó sau khi mài chỉnh phải tráng men hoặc đánh bóng kỹ.
3. Ngưng tụ không đúng cách: Tạo ra các khoảng trống và làm giảm mật độ sứ.
4. Quy trình nung: Nung không đủ hoặc nung quá mức làm yếu cấu trúc.

Độ cứng bề mặt

Sứ cứng hơn rất nhiều (370 đến 400 VHN) so với men răng tự nhiên.

Độ mài mòn của sứ (gây mòn răng đối diện)

Mòn răng đối diện là một vấn đề cần đặc biệt quan tâm khi sử dụng phục hình bằng sứ.

• Sứ không được đánh bóng hoặc tráng men có thể gây mòn nghiêm trọng răng thật, đặc biệt khi bị lộ ngà. Do đó, chống chỉ định bọc sứ (nếu không đánh bóng kỹ) cho bệnh nhân nghiến răng.
• Sự mòn men xảy ra bởi tác động “đục” của các tinh thể nhọn trên bề mặt sứ thô ráp. Nhôm và zirconia gây mòn hơn so với thủy tinh phẳng.
• Sứ có các hạt tinh thể mịn sẽ giảm khả năng mài mòn răng đối diện.

Tính chất nhiệt

• Độ dẫn nhiệt: Sứ có độ dẫn nhiệt thấp, giúp ngăn chặn sự truyền nhiệt (nóng/lạnh) đến ngà răng nhạy cảm và tủy răng.
• Hệ số giãn nở nhiệt (CTE): Rất quan trọng, đặc biệt đối với các phục hình nhiều lớp (như sứ kim loại). CTE của lớp sứ đắp và sườn phải tương thích chặt chẽ để tránh tạo ứng suất gây nứt vỡ sứ.

Ổn định hóa học

Sứ không hòa tan và không thấm nước bọt. Tuy nhiên, Hydrofluoric acid (HF) (có trong một số loại gel fluor tại chỗ như APF) có thể gây ăn mòn bề mặt sứ, làm mất độ bóng và gây ố màu. Đặc tính này của HF được ứng dụng trong nha khoa để xoi mòn (etching) bề mặt sứ trước khi dán.

Tính thẩm mỹ

Tính thẩm mỹ phụ thuộc vào khả năng mô phỏng răng tự nhiên qua 5 yếu tố:

1. Hình dạng
2. Kết cấu bề mặt
3. Màu sắc
4. Độ mờ/độ trong suốt
5. Huỳnh quang

Nhìn chung, sứ có đặc tính thẩm mỹ và độ bền màu tuyệt vời, không bị đổi màu theo thời gian.

Độ trong suốt

Phục hình sứ kim loại kém trong suốt hơn toàn sứ do bị cản sáng bởi lớp sườn kim loại và lớp opaquer. Không phải mão toàn sứ nào cũng trong suốt như nhau (Lithium disilicate rất trong, trong khi Zirconia đục hơn).

Tương thích sinh học

Sứ tráng men là vật liệu tương hợp sinh học tuyệt vời. Tuy nhiên, bụi sứ sinh ra khi mài chỉnh rất có hại cho phổi nếu hít phải (cần đeo khẩu trang và hút tay khoan tốt).

XI MĂNG CHO PHỤC HÌNH SỨ

Loại xi măng được sử dụng phụ thuộc vào loại phục hình (PFM hay Toàn sứ) và mức độ lưu giữ cơ học của cùi răng.

Xi Măng Nhựa (Resin Cements)

Rất được ưa chuộng cho phục hình toàn sứ, đặc biệt là các loại sứ có độ trong cao (như Veneer, Inlay, mão IPS e.max) vì:

1. Tạo độ bền liên kết dán rất cao.
2. Cải thiện tính thẩm mỹ và độ trong suốt.
3. Tăng khả năng chống gãy vỡ cho phục hình.
4. Quá trình xoi mòn (etching) làm giảm các vết nứt nhỏ bên trong sứ, ức chế sự lan truyền vết nứt.

Cải thiện liên kết dán (Etching & Silane)

Liên kết của xi măng nhựa với sứ gốc Silica (như sứ trường thạch, Lithium disilicate) được thực hiện qua các bước:

1. Xoi mòn sứ (Etching): Sử dụng axit Hydrofluoric (HF) 5% hoặc 9.5% trong khoảng 1-2 phút để tạo các vi lưu giữ trên bề mặt sứ. Cảnh báo: HF rất độc, có thể xâm nhập sâu vào mô gây hoại tử và rối loạn canxi máu. Cần cô lập kỹ khi dùng trong miệng.

2. Xử lý Silane: Silane là phân tử liên kết (coupling agent), một đầu gắn với silica trong sứ, đầu kia gắn với nhựa methacrylate trong xi măng. Silane giúp kết nối hóa học giữa sứ và xi măng nhựa.

Liên kết của phục hình Alumina và Zirconia

Sứ Alumina và Zirconia KHÔNG THỂ bị xoi mòn bằng HF do không chứa (hoặc chứa rất ít) pha thủy tinh silica.

• Nếu cùi răng lưu giữ tốt: Có thể gắn bằng xi măng Glass Ionomer (GIC) hoặc xi măng nhựa tự dán.
• Nếu cùi răng lưu giữ kém: Cần phun cát (Sandblasting) bề mặt trong của Zirconia và sử dụng xi măng nhựa kết hợp với Primer chứa MDP (chất xúc tác dán chuyên dụng cho Zirconia).

Xi măng cho phục hình Sứ Kim Loại (PFM)

Vì sườn kim loại chắn sáng nên màu sắc xi măng không ảnh hưởng đến thẩm mỹ. Có thể sử dụng các loại xi măng gắn thông thường như GIC, Polycarboxylate hoặc xi măng kẽm phosphate.

SỬA CHỮA PHỤC HÌNH SỨ TRONG MIỆNG

Phục hình sứ bị mẻ rất khó sửa chữa vĩnh viễn trong miệng. Tuy nhiên, có thể hàn bù bằng Composite như một giải pháp tạm thời.

Quy trình cơ bản:

1. Cô lập nướu bằng gel bảo vệ (Kool Dam hoặc đê cao su).
2. Xoi mòn bề mặt sứ bị mẻ bằng axit HF.
3. Bôi Silane.
4. Bôi keo dán (Bonding agent) và chiếu đèn.
5. (Tùy chọn) Bôi lớp Opaquer nếu bị lộ sườn kim loại.
6. Trám phục hồi hình thể bằng Composite quang trùng hợp và đánh bóng.

Nguồn: Manappallil, J. J. (2016). Basic dental materials. Jaypee.